Social Design for Wicked Problems: auteurschap als waarborg voor sociale impact.

Written by . Filed under wander, work. Tagged , , , , , . Bookmark the Permalink. Comments are closed, but you can leave a trackback: Trackback URL.

Afgelopen vrijdag was ik bij Kennisland voor een dialoog tussen hun onderzoeksproject ‘The Wicked Series’ in samenwerking met Hivos en ’Social Design for Wicked Problems’ ( SDFWP ) geïnitieerd door Het Nieuwe Instituut , organisatie adviesbureau Twijnstra Gudde en Tabo Goudswaard. De Wicked Series georganiseerd door Kennisland en Hivos bespande drie avonden waarbij 40 deelnemers werden uitgenodigd om -in samenwerking met (ervarings)deskundigen- de (on)logica van een reeks ‘wicked problems’ te ontrafelen. SDFWP is een onderzoeksproject waarin ontwerpteams werken aan drie verschillende kwesties, éen voor ING/ NN, een bank/verzekeraar, éen voor de gemeente Amsterdam en een laatste kwestie door de ontwerpers zelf gekozen. SDFWP heb ik van een afstand gevolgd sinds het aftrapte met een ‘expert meeting’ op de conferentie WhatDesignCanDo 2013 in Amsterdam. Aan de Wicked Series deed ik mee als deelnemer in 2013.

Wat de projecten verbindt is hun wederzijdse intentie om te gaan met de complexiteit van/het ontrafelen van complexe, maatschappelijke vraagstukken. Wat hen fundamenteel onderscheidt is de manier waarop beiden omgaan met de context, een essentieel onderdeel van dit soort vraagstukken/problemen.Waarom ‘wicked problems’? Omdat ze een teken zijn van deze tijd waarin vraagstukken/ problemen vaak gerelateerd zijn aan elkaar (systemisch) zoals bijvoorbeeld armoede die gelinkt is aan werkeloosheid, schulden en behuizing of jeugd recidive die gelinkt is aan onderwijs en geestelijke gezondheidszorg. Een goede (gezondheids)zorg die in het gedrang komt door vrije marktwerking.

Wat me opviel toen de film/het verslag van de Wicked Serie werd gepresenteerd vrijdag was het authentieke karakter waarmee de (voorlopige) conclusies waren vervaardigd. Hetzelfde geldt voor de manier waarop de problemen/ vragen waar de expeditie destijds mee begon tot stand kwamen. Ze waren met recht ‘wicked’ te noemen: de Griekse crisis, de kwestie van transparantie met een toenemende rol van technologie en het onderwerp van een vergrijzende samenleving werden geïntroduceerd door mensen die door hun professionele praktijk een ‘insiders’ blik hadden. Zij waren geenszins probleem eigenaren aangezien ‘wicked’ kwesties vaak meerdere verantwoordelijken uit uiteenlopende strata kennen. Het is dan ook ambitieus om te beweren dat het format van de Wicked Series zou leiden tot (substantiële) uitkomsten. Dit was echter evenmin de bedoeling, het ging in de eerste plaats op zoek naar de werkelijke complexiteit van de problemen vanuit een zo breed mogelijke invalshoek. De deelnemers kwamen overal vandaan uit de kunsten, (mens)wetenschappen, economie, media, (non-) overheid in lijn met van het karakter van ‘wicked’ vraagstukken die vaak polymorf van aard zijn. Proces en resultaten staan voortdurend ter discussie in de Wicked Series.

Social Design For Wicked Problems, het tweede project gepresenteerd op vrijdag, riep veel vragen op over het waarom en hoe van dit onderzoeksproject. Het was een stuk minder transparant hoe de ‘wicked problems’ – obesitas, financieel bewustzijn en lokale cohesie – waren gekozen, door wie en om welke redenen. Hierdoor vroeg ik me af of dit het juiste uitgangspunt was voor een onderzoeksproject dat beweert een antwoord te hebben op prangende vraagstukken. Vooral sinds de termen ‘social (design)’ en ‘wicked (problems)’ deel uitmaakten van de vergelijking maar geen verantwoording werd afgelegd over wat het project dan werklijk ‘wicked’ of ‘social’ maakte. Nogmaals, complexiteit ten aanzien van herkomst en de belangrijkste belanghebbenden zijn essentiële aspecten van ‘wicked’ maatschappelijke kwesties. Wat maakte dit project dan anders dan zoveel situaties waarin kunstenaars of ontwerpers worden uitgenodigd om te doen waar ze (vaak) goed in zijn, namelijk hun kantelende visie inbrengen, vroeg ik me af? En dan ga ik het nu niet ook nog hebben over of dit design voor marketingdoeleinden is of design voor  ontwikkeling.

Mijn punt is, wat bepaalt of je kunt spreken van ‘social design’? Dit begrip is inmiddels alom in gebruik. Maar als je je (als ontwerper) buigt over sociaal-maatschappelijke kwesties, wat betekent dat in termen van resultaten ? Want is dat niet waar ‘social’ juist over gaat, over mensen en impact? Als het proces noch de uitkomsten in hun benadering ‘social’ kan worden genoemd, waarom zou je het dan ‘social design’ noemen? Volstaat het om te zeggen : ‘Ik neem een (eigenhandig geformuleerde) maatschappelijke kwestie en benoem (zelf verkozen) oplossingen.’ of is een (empirisch) proces om uitgangspunten en resultaten te valideren wel degelijk gevraagd? Veel andere (sociale) wetenschappen/disciplines worden dagelijks met de ethische implicaties van sociale kwesties geconfronteerd. Ze weten dat deze problemen gaan over (het betrekken van) mensen. Onnodig te zeggen dat beiden altijd moeten worden betrokken bij het proces, van het begin af aan. En wat als mensen (of ‘gebruikers’) niet eens in zicht zijn zoals in het geval van de van het SDFWP project voor ‘Financieel bewustzijn’ in handen van ING/ NN. Waarbij als enige gegeven definitie van ‘social’ de (financiële) organisatie zelf word genoemd als een ‘afspiegeling van de maatschappij’. Hoe gepast is het om deze claim te maken na de recente financiële crisis, die werd veroorzaakt door het gedrag van financiële instellingen waardoor veel mensen in ernstige (financiële) moeilijkheden raakten? Wat maakt het ‘social’ als dit soort vragen en deze betrokkenen er geen deel van uitmaken?

De term ‘social design’ gebruiken in situaties waar er een gebrek is aan de (juiste) processen en parameters die het ‘social’ maken leidt op den duur tot het risico van uitholling ervan. Het ontwerpproces is zelf zeer inclusief. Ik zal nooit beweren dat het dit altijd móet zijn, ik word dagelijks door visuele cultuur geïnspireerd. Maar als ontwerpers beweren om te gaan met de ‘wickedness of the social’ dan lijkt meer ( zichtbare) rekenschap in de richting van deze begrippen en de aard van het vak mij gepast. Zeker als ontwerpers partners willen zijn in het meedenken over oplossingen voor dringende maatschappelijke vraagstukken.

Share